Obserwacje Układu Jowisza

Najbliższe miesiące będą sprzyjały obserwacjom największej planety Układu Słonecznego, z racji tego, że 6. lutego znajdzie się w opozycji względem Słońca. Oznacza to, że będzie dokładnie po drugiej stronie nieba niż Słońce, więc widoczna będzie przez całą noc na niebie.

Dla amatorskich obserwacji niewielkim sprzętem optycznym Jowisz jest bardzo ciekawym obiektem, z racji tego, że możemy obserwować „taniec” jego czterech największych księżyców.

Co będzie nam do tego potrzebne? Sprzęt optyczny to podstawa, a do tego statyw, tak aby nie trzymać go w ręcę, gdyż wtedy nie dostrzeżemy żadnego z jego księżyców.

Trochę historii:
Księżyce Jowisza odkrył Galileusz w XVII w. kiedy skierował własnoręcznie skonstruowaną lunetę w stronę Jowisza. Zobaczył on wtedy, że oprócz tarczy planety widać czasem 1, czasem 2, czasem 3, czasem 4, a czasami w ogóle „gwiazdek” przy planecie. Jak się okazało to cztery największe księżyce Jowisza: Io, Europa, Ganimedes, Callisto.

My również możemy obserwować jak te księżyce zmieniają swoje położenie w ciągu kilka godzin. Wystarczy tylko skierować wzrok ku planecie i obserwować.

Ciekawymi zjawiskami w układzie Jowisza są wzajemne zakrycia, odkrycia i zaćmienia obiektów. Często zdarza się tak, że jeden z księżyców chowa się za planetę, albo wychodzi z przed jej tarczy i staje się wtedy widoczny. Niewielkimi teleskopami w dobrych warunkach uda nam się czasem dostrzec cień księżyca a tarczy planety. A mając jeszcze większy teleskop i nieco szczęścia możemy obserwować wzajemne zaćmienia księżyców.

Skąd wziąć dane o tych zjawiskach? Moim zdaniem najprostszym sposobem będzie pobranie tych danych z serwisu calsky. Wystarczy wejść w zakładkę Planets -> Jupiter -> Jovian Moons i pobrać dane na interesujący nas przedział czasowy. W serwisie CalSky niestety nie ma języka polskiego, więc musimy posiłkować się angielksim, bądź też niemieckim. Po zatwierdzeniu pokaże nam się tabelka podobna do tej poniżej:

Tabelka ze zjawiskami w układzie Jowisza pochodząca z serwisu CalSky

Tabelka ze zjawiskami w układzie Jowisza pochodząca z serwisu CalSky

Co możemy z niej odczytać ?

Pierwsza kolumna to godzina wystąpienia danego zjawiska.

Druga kolumna to obiekty biorące udział w wydarzeniu.

Trzecia kolumna to opis zjawiska.

Dla przykładu z tabelki powyżej, pierwszy wiersz godzina 18:20 – pokazany jest układ księżyców Jowisza i tak mamy patrząc na Jowisza, po jego lewej stronie dalej od tarczy księżyc Ganimedes [G], bliżej tarczy Io [I] po prawej stronie tarczy Europa [E] i Callisto [C].

Drugie wiersz tabelki mówi nam, że o godzinie 19h15m54s cień księżyca Io będzie widoczny na tarczy Jowisza.

Dokładny opis zjawisk znajdziemy na dole strony w słowniku.

W ten sposób możemy bardzo dobrze przygotować się do obserwacji tego niezwykle ciekawego układu.

Od siebie dodam, że serwis CalSky podaje bardzo szczegółowe dane m.in. takie jak wzajemne zaćmienia oraz zakrycia księżyców Jowisza.

Druga metodą znalezienia zjawisk w układzie Jowisza jest pobranie darmowego Almanachu Astronomicznego ze strony Uranii [z tego linku] autorstwa Tomasza Ściężora. W podanych w almanachu tabelkach znajdziemy opis w języku polskim zjawisk, które możemy obserwować w okolicy Jowisza.

Księżyce Jowisza

Wykres położenia księżyców Jowisza pochodzący z serwisu CalSky

Dla lepszej identyfikacji księżyców Jowisza pomocny będzie też wykres zamieszczony w Almanachu, ale również w serwisie CalSky, który znajdziemy w zakładce : Planets -> Jupiter -> Jovian Moons Chart. Zarówno w przypadku Almanachu, oraz w przypadku serwisu CalSky wykres będzie bardzo podobny do tego powyżej, w serwisie CalSky dodatkowo możemy zobaczyćczy w wybranym przez nas okresie czasu będzie widoczna na tarczy Jowisza Wielka Czerwona Plama.

Każdemu astroamatorowi polecam obserwacje układu Jowisza, zjawiska zachodzące pomiędzy planetą i jej księżycami dostarczają wiele emocji, na przykład powolne pokazywanie się któregoś z księżyców sprzed tarczy, albo wyłanianie się zza jego tarczy.

Na koniec zamieszczam animację ruchu księżyców Jowisza pochodzącą z jednego z blogów pasjonata astronomii.

Animacja księżyców Jowisza pochodząca ze strony Przemysława Mamota

Animacja księżyców Jowisza (w ciągu 5 godzin) pochodząca ze strony Przemysława Mamota